Gönderen Konu: Bor madeni  (Okunma sayısı 15226 defa)

Çevrimdışı Abdullah Sari

  • Yeni Üye
  • *
  • İleti: 2
    • Profili Görüntüle
Bor madeni
« : 24 Mart 2007, 13:29:30 »
BOR ELEMENTI



Bor, periyodik tabloda B simgesi ile gösterilen, atom numarası 5, atom ağırlığı 10,81 olan metalle ametal arası yarı iletken özelliğe sahip bir elementtir. Bor tabiatta hiçbir zaman serbest halde bulunmaz.Doğada yaklaşık 230 çeşit bor minerali olduğu bilinmektedir.



Çeşitli metal veya ametal elementlerle yaptığı bileşiklerin gösterdiği farklı özellikler, endüstride birçok bor bileşiğinin kullanılmasına olanak sağlamaktadır. Bor, bileşiklerinde metal dışı bileşikler gibi davranır, ancak, farklı olarak saf bor, karbon gibi elektrik iletkenidir. Kristalize bor görünüm ve optik özellikleri açısından elmasa benzer ve neredeyse elmas kadar serttir.



Borun saf elementi ilk kez 1808 yılında Fransız kimyager J.L. Gay-Lussac ve Baron L.J. Thenard ile Ingiliz kimyager H. Davy tarafından elde edilmiştir.



Atomik Yapısı :



+ Atomik Çapı: 1.17Å

+ Atomik Hacmi: 4.6cm3/mol

+ Kristal yapısı: Rhombohedral

+ Elektron Konfigürasyonu: 1s2 2s2p1

+ Iyonik Çapı: 0.23Å

+ Elektron Sayısı (yüksüz): 5

+ Nötron Sayısı: 6

+ Proton sayısı: 5

+ Valans Elektronları: 2s 2p 1



Kimyasal Özellikler :



+ Elektrokimyasal Eşdeğer: 0.1344g/amp-hr

+ Elektronegativite (Pauling): 2.04

+ Füzyon Isısı: 50.2kJ/mol

+Iyonizasyon potansiyeli :

- Birinci: 8.298
- Ikinci: 25.154
- Üçüncü: 37.93

+ Valans elektron potansiyeli (-eV): 190



Fiziksel özellikler



+ Atomik Kütlesi: 10.811

+ Kaynama Noktası: 4275K 4002°C 7236°F

+ Termal Genleşme Katsayısı: 0.0000083cm/cm/°C (0°C)

+ Kondüktivite:

- Elektriksel: 1.0E -12 106/cm
- Termal: 0.274 W/cmK

+ Yoğunluk: 2.34g/cc @ 300K

+ Görünüş: Sarı-Kahverengi ametal kristal.

+ Elastik Modülü:

- Bulk: 320/GPa

+ Atomizasyon Entalpisi: 573.2 kJ/mole @ 25°C

+ Füzyon Entalpisi: 22.18 kJ/mole

+ Buharlaşma Entalpisi: 480 kJ/mole

+ Sertlik:

- Mohs: 9.3
- Vickers: 49000 MN m-2

+ Buharlaşma Isısı: 489.7kJ/mol

+ Ergime Noktası: 2573K 2300°C 4172°F

+ Molar Hacmı: 4.68 cm3/mole

+ Fiziksel Durumu: (20°C & 1atm): Katı

+ Spesifik Isısı: 1.02J/gK

+ Buhar Basıncı: 0.348Pa@2300°C



TICARI ÖNEME SAHIP BAŞLICA BOR MINERALLERI



Kernit
Na2B407.4H2O
Tinkalkonit
Na2B407.5H2O
Tinkal
Na2B407.10H2O
Probertit
NaCaB509.5H2O
Üleksit
NaCaB509.8H2O
Kolemanit
Ca2B6O11.5H2O
Meyerhofferit
Ca2B6O11.7H2O
Inyoit
Ca2B6O11. 13H2O
Pandermit
Ca4B10O19.7H2O
Inderit
Mg2B6O11.15H2O
Hidroborasit
CaMgB6O11.6H2O
Borasit
Mg3B7O13Cl
Aşarit
Mg2B2O5.H2O
Datolit
Ca2B2Si2O9.H2O
Sassolit (doğal borik asit)
B(OH)3


BOR MADENCILIĞINDE ÖNEMLI TARIHLER ve

TÜRKIYE'de BOR MADENCILIĞININ TARIHÇESI










1702 Borik Asitin ilk kez Italya’da laboratuar ölçeğinde üretimi

1830 Italya’da ilk borik asit üretimi

1852 Şili’de ilk ticari bor madeni işletmeciliği

1861 Ilk Osmanlı Maden Yasası

1864 Kaliforniya’da ilk ticari bor üretimi

1865 Aziziye/Susurluk bölgesindeki pandermit adlı kalsiyum boratın işletme hakkının Compaigne Industrielle Desmazures şirketine verilmesi, böylelikleTürkiye’de ilk bor madenciliğinin başlaması şirketin Türkiye orijinli madeni kullanarak Fransa’da bir boraks rafineri tesisi kurması,

1872 Nevada ve Kaliforniya’da ilk üleksit cevherinin bulunması ve üretimin başlaması

1881 Death Valley Boraks rezervinin bulunması

1885 Borate / Kaliforniya bor rezervinin bulunması “Twenty Mule Team” yıllarının başlangıcı

1887 Compaigne Industrielle des Mazures’e Aziziye rezervi işletme hakkının 50 yıllık süre ile verilmesi

1887 Sultançayır rezervinin Charles Hanson & Co. Şirketi tarafından işletmeye alınması

1887 Ingiltere’de kurulan The Borax Company şirketinin Compaigne Industrielle des Mazures Aziziye rezervinde çoğunluk hissesini alması

1899 Borax Consolidated Limited (BCL)şirketinin kurulması

1899 Desmazures’e ait sahaların BCL tarafından alınması

1913 Kramer Bor yataklarının bulunması

( I. Dünya savaşı yılları,ABD 110.000 t/y boraks ile dünyanın en büyük üreticisi idi. )

1935 Türkiye’de maden arama ve işletme faaliyetlerini yapmak üzere Etibank ve MTA’nın kurulması

1951 Bigadiç Kolemanit rezervlerinin özel şirketler tarafından işletilmeye başlanması

1954 BCL’in Türkiye’deki madencilik faaliyetlerini geliştirmek amacı ile Türk Boraks Madencilik A.Ş.ni kurması

1954 Sultançayırı maden ocağının kapatılması

1958 Etibank Emet yataklarından ilk cevherin üretimi

1959 Türkiye’nin ilk cevher ihracatı

1960 Türk Boraks Madencilik A.Ş. ve Türk ortakları tarafından Kırka Sodyum Borat yataklarının bulunması

1964 Etibank’ın 20.000 t/y boraks dekahidrat kapasiteli ilk tesisinin işletmeye alınması

1968 Etibank’ın 6.000 t/y kapasiteli ilk borik asit tesisinin devreye alınması

1968 Bakanlar Kurulu kararı ile Türk Boraks Madencilik A.Ş.nin tüm maden arama ve işletme haklarının Etibank’a devri

1975 Bandırma Sodyum Perborat Tesisinin Işletmeye Alınması

1978 2172 sayılı yasa ile Bor rezervlerinin tüm madencilik ve işletme haklarının Etibank’a verilmesi

1984 Kırka I. Bor Türevleri Tesisinin işletmeye alınması

1987 Bandırma II. Borik Asit Tesisinin işletmeye alınması

1996 Kırka II. Boraks pentahidrat tesisinin işletmeye alınması

2001 Kırka III.Boraks pentahidrat tesisinin işletmeye alınması

2004 Emet Borik Asit Tesisinin devreye alınması

BOR ÜRÜNLERI
Halen Üretilen Bor Ürünleri



Ham Bor Ürünleri
Üleksit

Tinkal

Kolemanit

+ Hisarcık

+ Espey

+ Kestelek

+ Bigadiç

- Öğütülmüş Kolemanit
Rafine Bor Ürünleri
Borik Asit

Boraks Pentahidrat

Boraks Dekahidrat

Etibor-48

Sodyum Perborat Tetrahidrat

Sodyum Perborat monohidrat

Susuz Boraks

Kısa Vadede Üretilmesi Planlanan Bor Ürünleri
( Özel Bor Kimyasalları )

Susuz Borik Asit

Disodyum Oktaborat Tetrahidrat

Çinko Borat



BOR ÜRÜNLERI TERMINOLOJISI
Bor mineralleri ve bunlardan elde edilen ticari ürünlerin gruplandırılması konusunda literatürde kesin bir sınıflandırma bulunmamaktadır.



Bor üretim ve tüketimi ile dünya ticareti konusundaki kaynaklar da oldukça sınırlıdır. Bu konudaki en önemli kaynaklardan biri ROSKILL INFORMATION SERVICES Ltd.dir.

Bu şirketin 3 yılda bir yayınladığı bor raporlarında; Bor rezervi oluşumları bor mineralleri (boron minerals), bunlardan elde edilen zenginleştirilmiş bor cevherleri boratlar (borates) rafine ürünler bor bileşikleri (boron compounds) ve bor ürünleri (boron products) olarak adlandırılmaktadır.



Raporun farklı bölümlerinde Natural Borates( Tabii Boratlar) ve Refined Borates( Rafine Boratlar) tanımlamaları da yer almakta ve



-Tabii Boratlar (Natural Borates) ;

* tinkal,

* kolemanit,

* üleksit gibi konsantre bor cevherlerini,



-Rafine Boratlar (Refined Borates) ise; tabii boratların rafinasyonu ya da kimyasal reaksiyonu ile elde edilen

* boraks pentahidrat,

* boraks dekahidrat,

* susuz boraks,

* borik asit

* sodyum perborat

gibi rafine bor ürünlerini ifade etmek üzere kullanılmaktadır.



Raporda üçüncü bir grup olarak yer alan ürünler ise;

-Speciality Boron Chemicals ( Özel Bor Kimyasalları) olarak adlandırılan ürünlerdir.

* Elementel Bor

* Bor karbür

* Bor Halidler

* Inorganik Boratlar

* Fluoroboratlar

* Borik asit esterleri

* Bor hidridler

* Organobor bileşikleri

* Bor-Azot bileşikleri bu ürünler arasında sayılmakta;



Ayrıca bu ürünlerin kullanım alanları ile ilgili olarak düzenlenen bir tabloda

• Sodyum borhidrür

• Çinko borat

• Bortriklorür

• Bortriflorür

• Trimetilborat

• Özel sodyum boratlar

• Trimetilborat

• Fluoborikasit

Özel Bor ürünleri örnekleri olarak yer almaktadır.



Bunun dışında ülkemizde zaman zaman kullanılmakta olan bor uç ürünü ya da ileri bor ürünü tanımlamasına uyan bir tanıma rastlanmamaktadır. Ülkemizde bu tanımlama; bor karbür, bor nitrür, çinko borat v.b.ürünler için yapılırken fiberglas içinde yapılabilmektedir. Oysa anılan raporda da görüleceği gibi izolasyon ya da tekstil tipi fiberglas, bor mineralleri ya da ürünlerinin kullanım alanları arasında yer alan bir tüketim alanıdır.



Bor ürünleri ile ilgili olarak hazırlanan detaylı raporlardan biri de Stanford Research Institute (SRI) tarafından hazırlanan Chemical Economics Handbook raporudur.



Bu raporda ise;

Birincil Bor Kimyasalları ( Primary Boron Chemicals)

Bor Türevleri ( Derived Boron Chemicals)

sınıflandırması yapılmıştır.



Birincil Bor Kimyasallar

-Sodyum boratlar

-Kalsiyum boratlar

-Göl sularından elde edilen Boraks, Susuz boraks

-Düşük konsantrasyonlu göl sularından elde edilen Ortoborik asit

Susuz Borik Asit

olarak



Bor Türevleri

-Elementer bor

-Bor halidler

-Inorganik boratlar

-Fluoroboratlar

-Borik asit esterleri

+Refrakter bor bileşikleri

-Bor hidridler, boranlar ve organobor bileşikleri

-Bor hidrürler

-Boranlar

-Organobor bileşikleri

olarak tanımlanmaktadır.



Bor konusunda bir başka kaynak United States Geological Survey (USGS) yayınlarıdır. Bu yayınlarda da bor ürünleri Roskill raporuna benzer şekilde bor mineralleri (boron minerals) ve bor bileşikleri ( boron compounds) şeklinde ayrılmıştır.



Rafine bor ürünleri de;

- Sodyum boratlar

- Borik asit

başlıklarına ayrılmıştır.



US Borax üretmekte olduğu sodyum boratlar ve borik asit gibi ürünleri rafine bor ürünleri olarak tanımlamakta, ürün yelpazesinde yer alan tüm ürünleri boratlar olarak adlandırmaktadır



ABD’deki ikinci büyük üretici IMC tarafından üretilmekte olan ürünlerden

-Borik asit

-Boraks pentahidrat

-Susuz boraks

-Boraks dekahidrat

için bor ürünleri ifadesi kullanılırken;



-Çinko borat

-Amonyum pentaborat

-Potasyum pentaborat

-Özel borik asitler

-Özel boraks dekahidrat

-Disodyum oktaborat tetrahidrat

gibi ürünler için

Speciality boron products ( Özel Bor Ürünleri )

ifadesi kullanılmaktadır.



Bu kaynaklarca yapılan sınıflandırma genel olarak değerlendirildiğinde;

- Rezervler söz konusu ise Bor Mineralleri rezervleri

- Konsantre cevher ürünleri söz konusu ise Ham Bor Ürünleri

- Konsantre cevherlerden rafinasyon ya da reaksiyon sonucu birincil olarak üretilen boraks pentahidrat, boraks dekahidrat, susuz boraks, sodyum perborat, borik asit ve susuz borik asit söz konusu ise Rafine Bor Ürünleri

- Rafine bor ürünlerinden üretilen; çinko borat, sodyum borhidrür, bor karbür, bor nitrür, disodyum oktaborat tetrahidrat, amonyum pentaborat, boranlar gibi ürünler söz konusu ise Özel Bor Ürünleri terminolojisini kullanmak,

- Tekstil/ izolasyon tipi fiberglas, borosilikat camlar, sır, sırça sabun, deterjan gibi ürünler için ise Bor Kullanılan Sanayi Ürünleri ya da Bor’a Dayalı Sanayi Ürünleri terminolojisini kullanmak daha doğru görünmektedir.



KULLANILDIĞI YERLER









Bor mineralleri ve bileşikleri çeşitli endüstri dallarında çok farklı malzeme ve ürünlerin üretiminde kullanılmaktadır.

Bor ve ürünlerinin kullanım alanlarını aşağıdaki gruplarda toplamak mümkündür:



Cam Sanayi: Borosilikat Camları, Izolazyon Cam Elyafı, Tekstil Cam Elyafı, Optik Lifler, Cam Seramikleri, Şişe ve Diğer Düz Camlar



Seramik Sanayi: Emaye, Sır,Sırça, Porselen Boyaları



Nükleer Sanayi: Reaktör Kontrol Çubukları, Nükleer Kazalarda Güvenlik Amaçlı ve Nükleer Atık Depolayıcı olarak, Uzay ve Havacılık Sanayi: Sürtünmeye-Aşınmaya ve Isıya Dayanıklı Malzemeler, Roket Yakıtı katkı malzemeleri



Askeri & Zırhlı Araçlar: Zırh Plakalar , kompozit malzemeler.



Elektronik-Elektrik ve Bilgisayar Sanayinde: Bilgisayarların Mikro chiplerinde, CD-Sürücülerinde, Bilgisayar Ağlarında; Isıya-Aşınmaya Dayanıklı Fiber Optik Kablolar, Yarı Iletkenler, Vakum Tüpler, Dialetrik Malzemeler, Elektrik Kondansatörleri, Gecikmeli Sigortalar.



Iletişim Araçlarında: Cep Telefonları, Modemler, Televizyonlar .



Inşaat-Çimento Sektöründe: Mukavemet Artırıcı ve Izolasyon Amaçlı olarak



Metalurji: Paslanmaz ve Alaşımlı Çelik, Sürtünmeye-Aşınmaya Karşı Dayanıklı Malzemeler, Metalurjik Flaks, Refrakterler, Briket Malzemeleri, Lehimleme, Döküm Malzemelerinde Katkı Maddesi olarak, Kesiciler, Aşındırıcılar



Enerji Sektörü: Hidrojen taşıyıcı,Güneş Enerjisinin Depolanması, Güneş Pillerinde Koruyucu olarak,



Otomobil Sanayi: Hava Yastıklarında, Hidroliklerde, Plastik Aksamda, Yağlarda ve Metal Aksamlarda, Isı ve Ses Yalıtımı Sağlamak Amacıyla, Antifrizler



Tekstil Sektörü: Isıya Dayanıklı Kumaşlar, Yanmayı Geciktirici ve Önleyici Selülozik Malzemeler, Izolasyon Malzemeleri, Tekstil Boyaları Deri Renklendiricileri, Suni Ipek Parlatma Malzemeleri,



Ilaç ve Kozmetik Sanayi: Dezenfekte Ediciler, Antiseptikler, Diş Macunları,



Tıp: Osteoporoz Tedavilerinde, Alerjik Hastalıklarda, Psikiyatride, Kemik Gelişiminde ve Artiritte, Menopoz Tedavisinde, Beyin Kanserlerinin Tedavisinde



Kimya Sanayi: Bazı Kimyasalların Indirgenmesi, Elektrolitik Işlemler, Flotasyon Ilaçları, Banyo Çözeltileri, Katalistler, Atık Temizleme Amaçlı olarak, Petrol Boyaları, Yanmayan ve Erimeyen Boyalar, Tekstil Boyaları



Temizleme ve Beyazlatma Sanayi: Toz Deterjanlar, Toz Beyazlatıcılar, Parlatıcılar



Tarım Sektörü: Gübreler, Böcek-Bitki Öldürücüler,



Kağıt Sanayi: Beyazlatıcı Olarak



Koruyucu: Ahşap Malzemeler ve Ağaçlarda Koruyucu olarak, Boya ve Vernik Kurutucularında



Mıknatıslar,



Fotoğrafçılık,



Kompozit Malzemeler,



Spor Malzemeleri,



Manyetik Cihazlar,



Mumyalama.

« Son Düzenleme: 08 Aralık 2014, 16:01:08 Gönderen: admin »

Mühendis Forum

Bor madeni
« : 24 Mart 2007, 13:29:30 »

Çevrimdışı tortumlu25

  • Yeni Üye
  • *
  • İleti: 2
    • Profili Görüntüle
Ynt: Bor madeni
« Yanıtla #1 : 24 Mart 2007, 13:30:19 »
TEÞEKKÜRLER...

Mühendis Forum

Ynt: Bor madeni
« Yanıtla #1 : 24 Mart 2007, 13:30:19 »